Το αρχαϊκό χαμόγελο της γάτας του Τσεσάϊρ
[...] στα έργα του πνεύματος, εγγύηση για την προκοπή τους, είναι η συναίσθηση ότι δεν αρχίζουμε να γράφομε την εμείς την ιστορία από το κενό, αλλά ότι συνεχίζομε τον πνευματικό κόπο πολλών γενεών, που έδωσε αποτελέσματα τόσο στέρεα ώστε να μπορούμε τώρα να οικοδομούμε επάνω τους με ασφάλεια· η βαθειά συνείδηση ότι πνεύμα σημαίνει συνέχεια και διάρκεια.
Χρήστος Καρούζος, αποσπασμα από το λογο που εξεφώνησε κατά τα εγκαίνια της Στοάς του Αττάλου. Aπό τον τόμο “Αρχαία Τέχνη” Ομιλίες-Μελέτες, εκδ. “Ερμής”.
Τον τελευταίο καιρό εξαιτίας της δουλειάς μου (αν και έπρεπε να πω χάριν αυτής), μπαινοβγαίνω στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης. Δεν θέλω να σχολιάσω το κτήριο, όχι τόσο γιατί δεν έχω άποψη όσο γιατί αντίθετα από την πλειοψηφία των συμπολιτών μου, φαίνεται πως εγώ τουλάχιστον έχω πάρει απόφαση ότι είναι πεπρωμένο ανάμεσα στο γένος των ανθρώπων να υπάρχουν και οι αρχιτέκτονες. Η άποψη που έχω για τους αρχιτέκτονες και τη λεγόμενη αρχιτεκτονική, δεν δημιουργήθηκε κατά τη συνεργασία μου μαζί τους στην αρχαιολογική υπηρεσία. Είναι γνωστό τοις πάσι το μένος που έχουν οι αρχιτέκτονες για τους αρχαιολόγους και τούμπαλιν. Άλλως τε, ποτέ δεν επέτρεψα στον εαυτό μου να συγχιστεί με κάποιους που έσκαγαν μύτη στο ανασκαφικό σκάμα με τα χέρια στις τσέπες, με λευκό λινό παντελόνι, λευκό πουκάμισο και καπέλο “παναμά”, χωρίς καμία άποψη για τα ζητήματα της αρμοδιότητάς τους αλλά με πλήθος απόψεων για τη δουλειά τη δική μου για την οποία δεν τους έπεφτε λόγος. Η αιτία που οι αρχιτέκτονες με κάνουν ν’αφηνιάζω, είναι το θράσσος τους. Ούτε ο πλέον επηρμένος εξ ημών, δεν θεωρεί τον εαυτό του αρμόδιο να επιβαίνει -γιατί αυτή είναι η λέξη- τόσο καταλυτικά επί της όρασής μας και τελικά επί ολόκληρης της συνείδησής μας. Δεν λέω, η αρχιτεκτονική είναι χρήσιμη για να σου ορίζει το χρώμα που ταιριάζει στο WC ή το πού πρέπει να βάλεις το τζάκι στο σαλόνι αλλά κάθε τόσο και λιγάκι, να είμαστε υποχρεωμένοι να ζούμε με το εξάμβλωμα κάποιου Δελαπατρίδη, μου κάνει λίγο σε κατάρα που έχει πέσει πάνω στους ανθρώπους. Δεν ασχολούμαι με το κτήριο του Τσουμί λοιπόν, για μένα που έχω φοβερό ταλέντο στο να φιλτράρω τα ερεθίσματα που διοχευτεύονται στον εγκέφαλό μου από τις αισθήσεις μου, το κτήριο αυτό είναι σαν να μην υπάρχει. Τέρμα.
Μέσα σ’αυτό το εντυπωσιακό κτήριο λοιπόν, έχει ολοκληρωθεί το στήσιμο της έκθεσης των αρχαϊκών της Ακροπόλεως. Την πρώτη φορά που μπήκα μέσα ήταν βράδυ και το απόκοσμο θέαμα των σχεδόν ιπτάμενων αρχαϊκών μορφών, με βρήκε τόσο απροετοίμαστη και μου δημιούργησε τόσο μεγάλη υπερένταση που δεν κοιμήθηκα καθόλου εκείνη τη νύχτα. Τις επόμενες φορές, με το φως της ημέρας ( από το ξημέρωμα μέχρι το καταμεσήμερο) θορυβήθηκα από το concept της έκθεσης. Τα αγάλματα και τα αρχιτεκτονικά μέλη των κτηρίων της Ακροπόλεως κατά την αρχαϊκή περίοδο, χαρακτηρίζονται από το μνημειακό τους χαρακτήρα, δλδ είναι τεράστια σε μέγεθος. Η αρχαϊκή τέχνη, έτσι κι αλλιώς, έχει ένα μνημειακό χαρακτήρα και σ’αυτό προσθέστε ότι αρκετά από αυτά τα έργα χρησίμευαν ως αρχιτεκτονικά μέλη, ήταν τοποθετημένα ψηλά και έπρεπε να είναι ορατά από μακριά. Αυτός ο μνημειακός χαρακτήρας των έργων μέσα στην ψηλοτάβανη αίθουσα με τα τζάμια έχει διαλυθεί, οι διαστάσεις των έργων εκμηδενίζονται και αυτά εν τέλει, εξαϋλώνονται. Η εξαϋλωση είναι η ιδεολογία που μπορεί κανείς να διακρίνει στην έκθεση. Εξαϋλωμένα, τα έργα ενός πολιτισμού οι Θεοί του οποίου γεννιόντουσαν μέσα από την ανθρώπινη σάρκα, ξεπετάγονταν μέσα από τη γη και τους αφρούς της θάλασσας;! Έχω εκπλαγεί. Ένας γήϊνος, σάρκινος και ανθρώπινος πολιτισμός, γίνεται να παρουσιάζεται ως πλατωνική ιδέα; Δεν ξέρω.
Τη Δευτέρα το μεσημέρι, αντί να πάω για φαγητό και χωρίς να το σκεφτώ ιδιαιτέρως, πετάχτηκα μέχρι το Εθνικο Αρχαιολογικό Μουσείο, ένα μέρος εμβληματικό για μένα αφού εκεί μέσα έχω περάσει ώρες επί ωρών κοιτώντας τα έργα και προσπαθώντας να δω αυτά που περιέγραφαν στα κείμενά τους άνθρωποι όπως ο Καρούζος, ο Δεσποίνης, ο Δεληβοριάς. Από την εξαϋλωση του 2008 ( να μην πω new age) βρέθηκα στην ιδεολογία του 19ουαι όπου η Ελλάδα αποδεικνύει τη θεωρία της ιστορικής συνέχειας, σπέρνοντας ένα μικρό χώρο με πολλά έργα, καθένα από αυτά μοναδικής καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας και ομορφιάς, με σαφή πρόθεση, η εθνική υπερηφάνεια που σε κυριεύει αβίαστα να “σπάσει τα μούτρα” των ξένων. Κι όμως, δεν θα το φανταζόμουν ποτέ από τον εαυτό μου αλλά η παπαρηγοπούλεια αισθητική μου φανηκε εντιμότερη από την επιβητόρικη αισθητική της εξαϋλωσης. Μιας και ο διάλογος είναι η τρέντυ λέξη που θα διαβάσουμε πολλές φορές εξαιτίας του Τσουμί, το Αρχαιολογικό Μουσείο είναι ο κατεξοχήν χώρος που διαλέγεται με τη διάνοιά του θεατή και όχι με την ιδεολογία που του έχει υποβάλει κάποιος τρίτος. Είναι ο χώρος που σου δίνει το έναυσμα να διαλογιστείς πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη, μελετώντας απόδοση της ανθρώπινης μορφής, την έννοια του κάλλους, σου επιτρέπει μέχρι και να δυσφορήσεις από τη ζάλη και την παραπλανητική εικόνα που σου δημιουργεί το λευκό μάρμαρο.
Φεύγοντας από το Μουσείο, σκεφτόμουν ότι η αρχαιολογία, ήταν η επιστήμη που δημιουργήθηκε ακριβώς για να στηρίξει την ιδεολογία του εθνικού κράτους. Πριν από την αρχαιολογία υπήρχε η ιστορία της Τέχνης. Ποιος είναι ο ρόλος μιας επιστήμης που δημιουργήθηκε για να αναδεικνύει το εθνικό στους πολυπολιτισμικούς μας καιρούς; Δεν έχω την επάρκεια να επιχειρηματολογήσω επ’αυτού. Διαπίστωσα όμως ότι η αισθητικοποίηση του παρελθόντος με όρους του θεάματος, με φοβίζει πιο πολύ από την ιδεολογικοποίησή του ώστε να στηριχθεί ο μύθος του έθνους. Είναι σαν να φωτίζεις το αρχαϊκό χαμόγελο των αγαλμάτων με τρόπο τέτοιο που να σου δίνει την εντύπωση του γέλιου της Γάτας του Τσεσάϊρ από την “Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων” μετατοπίζοντας την αλήθεια του συνειδητού, στο σκοτεινό χώρο του ασυνειδήτου. Ήθελα να ξερα τί θα έλεγε ο Καρούζος επ’αυτού. Δυστυχώς, θα μείνω με την απορία…
Το αρχαϊκό χαμόγελο της γάτας του Τσεσάϊρ - Αθήναιος…
Οι πρώτες ανάμικτες εντυπώσεις από το Νέο Μουσείο κι ένας προβληματισμός για τη σύγκρουση αρχαιολογίας και αρχιτεκτονικής…
Trackback buzz July 10, 2008 @ 11:58 pm
Γιὰ τὴν παρουσίασι τῶν γλυπτῶν δὲν γνωρίζω, ἀλλὰ μὲ τὰ περὶ ἀρχιτεκτόνων καὶ ἀρχαιολόγων διαστρέφεις ἐντελῶς τὴν πραγματικότητα. Ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἔχεις, μᾶλλον δικαίως, αὐτὴν τὴν γνώμη περὶ ἀρχιτεκτόνων καὶ ἀρχαιολόγων, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχεις τὴν ἀκριβῶς ἀντίθετη θέσι. Ὅλοι σχεδὸν οἱ ἀρχαιολόγοι εἶναι ὑπὲρ τοῦ Μουσείου καὶ τῆς Ἀκροπόλεως, ἐνῷ ὅλοι σχεδὸν οἱ ἀρχιτέκτονες εἶναι ἐναντίον τοῦ Μουσείου καὶ τῆς Ἀκροπόλεως (ἐπειδὴ ἡ κατασκευή του δὲν ἀνετέθη στὴν συντεχνία τους, ἐπειδὴ κάποιοι βάζουμε τὴν Ἀκρόπολι πάνω ἀπὸ τὰ δικά τους κατασκευάσματα (ναί, λέγεται καὶ αὐτό ὡς ἐπιχείρημα, ὅτι καὶ οἱ σύγχρονες αὐθαίρετες πολυκατοικίες εἶναι ἐξ ἴσου ἱστορικὰ μνημεῖα ὅπως καὶ ἡ Ἀκρόπολις!), καί, κυρίως, ἐπειδὴ σὲ κάποιους ἰσχυροὺς ἐξ αὐτῶν ἀνήκουν κιόλας οἱ αὐθαίρετες πολυκατοικίες (κι ἐγὼ θά ᾿θελα νὰ εἶχα σπίτι στὴν Δινουσίου Ἀεροπαγίτου!)). Αὐτὰ τὰ λέγω διαφωνώντας καὶ μὲ τὴν πλειοψηφία τῶν ἑλληνοκεντρικῶν, οἱ ὁποῖοι, γιὰ ἐντελῶς ἀντίθετους λόγους ἀπὸ αὐτοὺς τῶν ἀρχιτεκτόνων ποὺ προανέφερα, τίθενται ἐναντίον τοῦ Μουσείου. Διότι θεωροῦν ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι «μοντέρνα ἀρχιτεκτονικὴ ἔναντι νεοκλασσικῆς ἀρχιτεκτονικῆς καὶ Ἀκροπόλεως», ἐνῷ τὸ κυρίως ζήτημα γιὰ ἐμένα εἶναι (τὸ ἔχω ἀναπτύξε ἐπὶ μακρὸν ἀλλοῦ) «Ἀκρόπολις εναντι αὐθαιρέτων πολυκατοικιῶν ποὺ τὴν κρύβουν».
ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΣ July 11, 2008 @ 1:42 am
Τυπογραφικό: «Ἀρεοπαγίτου», φυσικά.
ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΣ July 11, 2008 @ 1:48 am
Οι αρχαιολόγοι ήταν και είναι υπερ της κατασκευής μουσείου, όχι ειδικώς υπέρ αυτού του μουσείου..
Αθήναιος July 11, 2008 @ 8:16 am
Η κατασκευή του νέου μουσείου Ακροπόλεως, σε χώρο κατάμεστο από αρχαία οικοδομήματα, αποτελεί μια σκόπιμη καταστροφή.
Όσοι συμμετέχουν στις διαδικασίες για την επιτυχία του σκοπού αυτού, (της κατασκευής του μουσείου δηλαδή), αν μεν είναι αρχαιολόγοι, αποδεικνύουν, ότι δεν διαθέτουν το ήθος, το οποίο είναι αναγκαίο, για την καλλιέργεια και τη διδασκαλία της αρχαιολογίας. Όσοι δεν είναι αρχαιολόγοι, μόνο η έλλειψη μορφώσεως μπορεί, να τους δικαιολογήσει.
Το ΝΜΑ αποτελεί όνειρο γενεών. Η κατασκευή του θα εξαφάνιζε και την ασχήμια που υπάρχει πάνω στον βράχο, το σημερινό μουσείο, που το βλέπαμε τα παλιά χρόνια να εξέχει πάνω στην Ακρόπολη από το Δέλτα του Φαλήρου.
Ενώ ήταν όνειρο, γίνεται εφιάλτης, γιατί, για την κατασκευή του μέσα σε μια πολυάνθρωπη συνοικία, πρέπει να καταστραφεί ένα αρχαίο εκτεταμένο οικοδομικό συγκρότημα, άρτια διατηρημένο το οποίο δεν έχει δημοσιευτεί. Ότι λέγεται για αυτό, βασίζεται σε εικασίες. Ένα είναι βέβαιο, τα αρχαία που θα καταστραφούν, αποτελούν πηγή για μια σχεδόν άγνωστη περίοδο της ιστορίας της Αθήνας.
Επιστημονικά δεν ερμηνεύεται η πράξη που θα γίνει. Θα μπορούσε κανείς να την αποδώσει σε σκοπιμότητα.
Η καταστροφή που θα γίνει, αποτελεί συνεπή πολιτική μετά την καταστροφή του Μαραθώνος, η οποία έχει αφαιρέσει από τον τόπο την ηθική σημασία που είχε και την αντικατέστησαν με την έννοια του κέρδους, της διασκέδασης και της αναψυχής. Εδώ θα κατασκευάσουν ένα εμπορικό κέντρο αρχαίων ιδεών.
Οι διδάσκαλοι, των σημερινών αρχαιολόγων, που με το έντεχνα κατασκευασμένο κύρος τους συμβάλουν στην καταστροφή των μνημείων του χώρου Μακρυγιάννη… αν ζούσαν, θα απόστρεφαν το βλέμμα από τους μαθητές τους αυτούς.
Β.Πετράκος,Μελος της Ακαδημίας Αθηνών,
Γενικός Γραμματέας της Αρχαιολογικής Εταιρίας
Γ.Δοντάς Επίτιμος Έφορος Αρχαιοτήτων,
Πρόεδρος Αρχαιολογικής Εταιρίας
Αυτά ειπώθηκαν το 2002. Το Νέο Μουσείο καλύπτει με γυαλί τα θεμέλειά του για να φαίνεται τί είναι από κάτω. Ο χώρος είναι προσβάσιμος. Η καταγγελία για εμπορικό κέντρο αρχαίων ιδεών, παραμένει.
Αθήναιος July 11, 2008 @ 8:35 am
[...] ακριβώς. Γράφω αυτό το κείμενο ύστερα από την ανάγνωση αυτού εδώ του κειμένου που αφορά στο νέο μουσείο της Ακρόπολης και απλώς [...]
Pingback Η Ζωολογία ενός Μουσείου « Ficciones July 11, 2008 @ 9:12 am
To kaneis poly syxna alla to mikro onoma tou Karouzou einai Christos kai oxi Nikos.
eleni.gerontakou July 11, 2008 @ 9:14 am
Και να φανταστείτε ότι χθες το βράδυ, αντέγραφα κι από το βιβλίο. Ευχαριστώ για τη διόρθωση.
Αθήναιος July 11, 2008 @ 9:20 am
“…αρχαιολογία, η επιστήμη που δημιουργήθηκε ακριβώς για να στηρίξει την ιδεολογία του εθνικού κράτους”
Επιτρέψτε μου να εκφράσω μια δυο - ανεπεξέργαστες - σκέψεις πάνω σε αυτό.
Δεν είμαι βέβαιος ότι η αρχαιολογία ως επιστήμη δημιουργήθηκε γι’ αυτόν τον σκοπό, παρά μόνο έχω την αίσθηση ότι χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο - η ίδια ως τέτοια αλλά περισσότερο μέσω της εκάστοτε ερμηνείας των ευρημάτων - για την στήριξη διαφόρων εθνικών θεωριών.
Πιστεύω ότι το θέμα δεν έχει να κάνει με την επιστήμη εν γένει αλλά με την ερμηνεία που επιδέχονται τα παραγόμενα από αυτή. Εξάλλου, η αρχαιολογία μέσω της εξέτασης και τεκμηρίωσης των ιχνών της ανθρώπινης παρουσίας και δημιουργίας περισσότερο θα έλεγα ότι αποδομεί παρά στηρίζει ουσιαστικά τα όποια εθνικά ιδεολογήματα.
Σταύρος Α.
Stavros A. July 11, 2008 @ 1:09 pm
“…που έσκαγαν μύτη στο ανασκαφικό σκάμα με τα χέρια στις τσέπες, με λευκό λινό παντελόνι, λευκό πουκάμισο και καπέλο “παναμά”…..Μα αυτη ηταν και η rivalry που ειχε ως αποτελεσμα μια απο τις καλυτερeς ταινιες ολων των εποχων..www.imdb.com/title/tt0082971/…Belloq vs Indy..Oσον αφορα για το μουσειο,τις φωτο του στο google earth,τις περιγραφουν επιθετικα “Μonster..”ως πρωτο συνθετικο….
JAD July 11, 2008 @ 1:30 pm
JAD το λινκ έχει κοπεί αλλά πώς και δεν γνωρίζω εγώ αυτή την ταινία;!
Σταύρο Α: κλασικό παράδειγμα αρχαιολογίας του 19ου αι είναι αυτή που ασκούν σήμερα στο Ισραήλ όπου στερείται κάθε σοβαρότητας αφού εκεί οι αρχαιολόγοι πηγαίνουν ψάχνοντας συγκεκριμένα πράγματα, ουσιαστικά δλδ επινοούν ένα παρελθόν που να είναι βολικό για τις επιδιώξεις του κράτους τους έναντι των αντιπάλων τους. Είναι εξαιρετικά εύκολο να σκηνοθετήσεις στην αρχαιολογία, εξαιρετικά. Εκεί είναι που οι θετικές επιστήμες έδωσαν ενα χέρι βοήθειας.
Αθήναιος July 12, 2008 @ 9:15 am
Πολλή φασαρία για το νέο μουσείο -δικαιολογημένη κατά τη γνώμη μου, εμένα που είχα την τύχη να δω τα αποτελέσματα του πρώτου διεθνούς διαγωνισμού για το μουσείο. Εκεί, είχε παρουσιαστεί (και βραβευτεί) μια εκπληκτική προμελέτη μιας ελληνίδας εκ Παρισίων. Δυστυχώς, η επιτροπή υπήρξε διστακτική ώστε να δώσει το Α’ βραβείο, έτσι βρεθήκαμε στη δυσχερή θέση να ξαναπροκηρύξουμε διαγωνισμό, όπου οι μέθοδοι του κ. Παντερμαλή απέδωσαν τα μάλα ώστε να βραβευτεί το υλοποιηθέν τελικώς έργον, το οποίο βρίσκεται πολύ μακριά από ένα έργο πνοής: ένα συμβατικό μουσείο (δοκός επί στύλου) είναι με εσάνς φαντασίας σε μικρολεπτομέρειες. Επιβάλλεται με τον όγκο του στον ανυποψίαστο πολίτη -όποιος μπαίνει χάσκει κοιτάζοντας προς τα κάτω και όχι προς τα πάνω όπως θα ήταν το φυσικό. Καμιά ανάταση, τίποτε περισσότερο από μια προέκταση σαλονιού -έστω Β.Π.
ΟΥΦΦΦΦΦ τα έγραψα επιτέλους!
(έχω κι άλλα)
Rodia July 12, 2008 @ 1:00 pm
….Indiana Jones…..”Raiders of the lost Ark”….1981….Οταν ο Indy παρευρισκεται στις -λαθος τοποθεσια-ανασκαφες για τη “Χαμενη Κιβωτο”..
JAD July 14, 2008 @ 1:05 pm